Patiënteninformatie
U gaat beginnen met hormoonsuppletie
U gaat beginnen met hormoonsuppletie, of u overweegt dit samen met uw arts. Op deze pagina leest u wat hormoonsuppletie is, welke hormonen wij geven, welke toedieningsvormen er zijn en waar u op moet letten.
01
Wat is hormoonsuppletie?
In de overgang (menopauze) maken de eierstokken steeds minder oestrogeen en progesteron aan. Dit kan klachten geven zoals opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen, stemmingswisselingen, droge slijmvliezen en botontkalking. Hormoonsuppletie (ook wel hormoonsuppletietherapie of HST) vult dit tekort aan. Het doel is niet om de klok terug te draaien, maar om u comfortabel en gezond door de overgang te helpen.
HST bestaat uit het hormoon oestrogeen (estradiol). Heeft u nog een baarmoeder, dan krijgt u daarnaast altijd progesteron of een progesteron-achtige stof (progestageen). Progesteron beschermt het baarmoederslijmvlies tegen overmatige aangroei.
Wanneer wordt HST voorgeschreven?
- Hinderlijke overgangsklachten: opvliegers, transpiratie, slaapproblemen en stemmingsklachten
- Een droge vagina of blaasklachten door hormoongebrek (urogenitale atrofie)
- Preventie of behandeling van botontkalking (osteoporose) bij een vervroegde overgang
- Premature ovariële insufficiëntie (POI): de overgang vóór het 40e jaar
Hoe zien de hormonen er normaal uit?
Dag 1 is de eerste dag van de menstruatie. De cyclus duurt gemiddeld 28 dagen. Estradiol piekt vlak vóór de eisprong (dag 12–13); progesteron stijgt daarna en piekt rond dag 21. Daalt het progesteron, dan begint de volgende menstruatie.
De perimenopauze: hormonen worden onregelmatig
In de perimenopauze, de aanloop naar de menopauze, worden de hormonen grillig. De estradiolpiek is lager en valt niet altijd op dag 12–13. Progesteron neemt al af. De cyclus wordt onregelmatig en de eisprong kan uitblijven. Dit verklaart wisselende klachten en onregelmatig bloedverlies.
Na de menopauze: chronisch lage hormoonspiegels
Na de menopauze zijn estradiol en progesteron structureel laag. Er is geen cyclus meer. Dit hormoongebrek hangt samen met opvliegers, slaapproblemen, droge slijmvliezen en op langere termijn botontkalking.
Ter vergelijking: een man van 40 jaar
Bij mannen domineert testosteron. Er is geen cyclus en geen maandelijkse schommeling. Een kleine hoeveelheid estradiol wordt aangemaakt via aromatisatie, de omzetting van testosteron in vetweefsel en andere organen. Progesteron is bij mannen nagenoeg afwezig.
02
Wat suppleren wij? Estradiol én progesteron
Estradiol
Estradiol is de werkzame vorm van oestrogeen die uw lichaam zelf aanmaakt vóór de overgang. Het verlicht opvliegers en nachtzweten, beschermt botten, huid en slijmvliezen, en ondersteunt hart en bloedvaten.
Progesteron
Progesteron beschermt het baarmoederslijmvlies tegen overmatige aangroei door estradiol. Maar progesteron doet meer dan dat: bij sommige vrouwen heeft het een kalmerend en slaapbevorderend effect, het ondersteunt de botopbouw en het heeft een ontstekingsremmende werking. Om die reden wordt progesteron bij voorkeur ’s avonds ingenomen.
Wij schrijven gemicroniseerd (fijngemalen) bio-identiek progesteron voor, als capsule die u inneemt. Soms wordt het voorgeschreven als vaginale of rectale ovule. Het woord ‘gemicroniseerd’ verwijst naar de fijngemalen vorm, die beter door het lichaam wordt opgenomen dan gewoon progesteron.
Heeft u geen baarmoeder meer?
Dan heeft u meestal geen progesteron nodig en kunt u met estradiol alleen worden behandeld.
03
Wat zijn bio-identieke hormonen?
Bio-identieke hormonen hebben exact dezelfde moleculaire structuur als de hormonen die uw lichaam zelf maakt. Uw lichaam herkent ze als eigen en verwerkt ze op dezelfde manier.
Zowel estradiol (17β-estradiol) als gemicroniseerd progesteron zijn bio-identiek. Ze worden gemaakt uit plantaardige grondstoffen (diosgenine uit wilde yam), maar zijn in het laboratorium omgezet tot moleculen die identiek zijn aan uw lichaamseigen hormonen.
| Soort | Wat het is |
|---|---|
| Bio-identiek oestrogeen (estradiol) | Identieke structuur aan het lichaamseigen hormoon |
| Bio-identiek progesteron (gemicroniseerd) | Gelijkwaardig aan uw eigen progesteron |
| Synthetische progestagenen | Iets andere moleculaire structuur; soms meer bijwerkingen |
Bij Femmecare kiezen wij bij voorkeur voor bio-identieke hormonen, vanwege het gunstigere bijwerkingenprofiel en de voorkeur in de huidige richtlijn (NVOG/DMS, april 2025).
04
Toedieningsvormen van estradiol
Er zijn verschillende manieren om estradiol toe te dienen. Samen met uw arts kiest u de vorm die het beste past bij uw leefstijl, uw huidtype en uw medische achtergrond.
| Vorm | Bijzonderheden |
|---|---|
| Tablet (oraal) | Meest onderzocht; gaat eerst door de lever (eerste-passage-effect) |
| Pleister (transdermaal) | Op buik, bil of dijbeen; wordt twee keer per week gewisseld en mag doorgeknipt worden |
| Gel (transdermaal) | Eenmaal daags op onderarm, dijbeen of schouder |
| Spray (transdermaal) | Eenmaal daags op de binnenzijde van de onderarm |
Voordelen van toediening via de huid
Transdermale vormen (pleister, gel en spray) omzeilen de eerste passage door de lever. Dat heeft klinische voordelen:
- Stabielere hormoonspiegels, met minder pieken en dalen. Dit is gunstig bij migraine met aura of bij stemmingsklachten
- Geen of minder effect op de stollingseiwitten. Daarom is transdermaal de voorkeursvorm bij een verhoogd tromboserisico
- Voorkeur bij leveraandoeningen, epilepsie en schildklieraandoeningen, conform de NVOG/DMS-handleiding 2025
Krijgt u huidirritatie van de pleister, dan kunt u overstappen op gel of spray. Pleisters kunnen loslaten bij zwemmen of sporten. Zolang de pleister de huid raakt, geeft hij de werkzame stof af. U kunt er hydrofilm overheen plakken zodat hij beter blijft zitten; dat is zonder recept te koop bij de apotheek of drogist.
Afgifteprofiel over 24 uur
De grafiek laat zien hoe de estradiolspiegel in het bloed verloopt na één toediening. Een tablet geeft een snelle, hoge piek en daarna een snelle daling. Transdermale vormen geven een geleidelijker en stabieler profiel. De pleister geeft het meest constante niveau.
05
Voordelen en nadelen van HST
Hieronder vindt u de algemene voor- en nadelen van hormoonsuppletie, zoals beschreven in de NVOG/DMS-richtlijn en de NICE-richtlijn NG23 (2024).
| Voordelen | Nadelen en aandachtspunten |
|---|---|
| Effectieve verlichting van opvliegers en nachtzweten | Vaginaal bloedverlies is mogelijk bij een cyclisch schema |
| Betere slaapkwaliteit | Gevoelige borsten, vooral in de beginperiode |
| Minder stemmingswisselingen en prikkelbaarheid | Bij synthetische progestagenen (niet bio-identiek): licht verhoogd risico op borstkanker na meer dan vijf jaar |
| Bescherming van de botten (preventie van osteoporose) | Bij estradiol in tabletvorm: licht verhoogd tromboserisico (bij transdermaal niet) |
| Minder vaginale droogheid en blaasklachten | Niet geschikt bij actieve borstkanker of een recente trombose of embolie |
| Bij start vóór het 60e jaar een gunstig effect op hart en vaten, als er geen hart- en vaatziekten in de voorgeschiedenis zijn | Jaarlijkse controle is noodzakelijk |
| Betere kwaliteit van leven |
Over het risico op borstkanker
Bij gebruik van estradiol met bio-identiek progesteron is er, zonder andere risicofactoren, geen verhoogd risico op borstkanker. Dit geldt ook voor vrouwen jonger dan 50 jaar. Bron: NVOG/DMS, Praktische handleiding HST, april 2025.
06
Progesteron: cyclisch of continu?
Zolang u nog een baarmoeder heeft, wordt estradiol gecombineerd met progesteron om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Progesteron wordt voorgeschreven als gemicroniseerde capsule, die bij voorkeur ’s avonds wordt ingenomen vanwege de kalmerende, slaapbevorderende werking. Soms wordt een ovule voorgeschreven die vaginaal of rectaal wordt ingebracht.
| Cyclisch (sequentieel) | Continu gecombineerd | |
|---|---|---|
| Voor wie? | Vrouwen rond de menopauze of kort daarna | Vrouwen die minimaal een jaar na hun laatste menstruatie zijn |
| Progesteron | Veertien dagen per maand, ’s avonds | Elke avond |
| Bloedverlies | Maandelijkse onttrekkingsbloeding; verwacht en normaal | Streven is geen bloedverlies; de eerste maanden is een doorbraakbloeding mogelijk |
Hormonen bij HST met cyclisch progesteron
Met HST is estradiol stabiel, doordat u het dagelijks toedient via pleister, gel of spray. Grote schommelingen zijn er niet meer. Progesteron wordt veertien dagen per maand gegeven, met een stabiele, vlakke spiegel. Daarna volgt een onttrekkingsbloeding. Dag 1 van de nieuwe cyclus is de eerste dag van die bloeding.
Hormonen bij HST met continu progesteron
Bij het continue schema neemt u progesteron elke avond in, in een lagere sterkte. De spiegel blijft de hele maand stabiel. Een onttrekkingsbloeding is niet de bedoeling. Dit schema is geschikt voor vrouwen die minimaal een jaar na hun laatste menstruatie zijn, of die bloedingsvrij willen zijn.
Belangrijk
Aanhoudend onregelmatig of hevig bloedverlies is nooit normaal. Meld dit altijd bij uw arts, ook als u hormoonsuppletie gebruikt.
07
Wanneer u start: het belang van timing
Het moment waarop u met hormoonsuppletie begint is belangrijk, vooral voor de bescherming van uw hart en bloedvaten. Artsen spreken hierbij over het ‘window of opportunity’: het gunstige tijdvenster voor een veilige start.
Start vóór het 60e jaar of binnen tien jaar na de menopauze
Wanneer HST wordt gestart bij gezonde vrouwen jonger dan 60 jaar, of binnen tien jaar na de laatste menstruatie, is er geen bewijs voor een schadelijk effect op hart en bloedvaten. Bij deze vrouwen zijn de bloedvaten nog soepel en gezond, en reageert de binnenwand van de vaten goed op oestrogeen.
Later starten: wanneer de vaatwand al veranderd is
Is de overgang langer dan tien jaar geleden of bent u ouder dan 60 jaar, of zijn er hart- en vaatziekten in uw voorgeschiedenis, dan kan de vaatwand in de tussentijd zijn veranderd door verkalking (atherosclerose) of verstarring. Op zo’n al beschadigde vaatwand kan oestrogeen een averechts effect hebben: het kan de stolling activeren of plaques destabiliseren, met een verhoogd risico op trombose, een hartinfarct of een beroerte.
Dit verband heet de timingshypothese. Het verklaart ook waarom eerdere grote studies, zoals het Women’s Health Initiative (WHI), bij een oudere onderzoeksgroep ongunstige uitkomsten vonden die bij jongere vrouwen niet worden gezien.
Wat betekent dit voor u?
- Start bij voorkeur binnen tien jaar na de menopauze en vóór uw 60e jaar
- Begint u later, dan beoordeelt uw arts uw persoonlijke risicoprofiel zorgvuldig: bloeddruk, cholesterol, roken en hart- en vaatziekten in de familie
- Bij een verhoogd tromboserisico heeft estradiol via de huid altijd de voorkeur boven een tablet, omdat het geen effect heeft op de stollingsfactoren in de lever
- De beslissing nemen wij altijd samen met u: uw klachten, uw wensen en uw risico’s tellen allemaal mee
08
Controles en duur van de behandeling
- Uw bloeddruk wordt gemeten vóór de start van de hormoonsuppletie
- Mammografie volgens het Bevolkingsonderzoek Borstkanker
- Minimaal één keer per jaar een evaluatiegesprek met uw arts
- De behandeling duurt zo kort als nodig
- Start bij voorkeur binnen tien jaar na de menopauze en liefst vóór uw 60e levensjaar
Bronnen: NVOG/DMS, Praktische handleiding Hormoonsuppletietherapie (april 2025) · Richtlijn Management rondom Menopauze (2018/2025) · NICE Guideline NG23 (2024) · NHG-Standaard De overgang.